Σουηδία: Γιατί η πρωταθλήτρια Ευρώπης στις ψηφιακές πληρωμές θέλει να επιστρέψει στα μετρητά

Όποιος ταξιδεύει στην Σουηδία μπορεί πολύ εύκολα να κινηθεί χωρίς να έχει ούτε μία κορώνα στο πορτοφόλι του. Ακόμη και όσοι έχουν συνάλλαγμα ή κάνουν ανάληψη μετρητών, ανακαλύπτουν πως είναι δύσκολο να χρησιμοποιηθούν στην αγορά. Η Σουηδία είναι μία από τις χώρες που έχει αφήσει πίσω της τα μετρητά προ πολλού. Τα πάντα, από το εισιτήριο στο πάρκινγκ έως τις δημόσιες τουαλέτες και το κερί στην εκκλησία, πληρώνονται με κάρτα ή μέσω Swish, το σουηδικό σύστημα online πληρωμών.

Ακριβώς γι΄ αυτόν τον λόγο, η στροφή που κάνει τώρα η Στοκχόλμη προκαλεί έκπληξη: νόμος που τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιουλίου υποχρεώνει ορισμένες επιχειρήσεις να προσφέρουν και την δυνατότητα πληρωμής σε μετρητά εκτός από τις κάρτες. Η οδηγία αφορά επιχειρήσεις στις οποίες μέχρι τώρα η κυβέρνηση έδινε το δικαίωμα να αρνούνται τις πληρωμές με χαρτονομίσματα ή κέρματα.

Το μέτρο εφαρμόζεται αρχικά στα σούπερ μάρκετ και τα φαρμακεία ενώ μελετάται η επέκτασή του και σε άλλους κλάδους, συμπεριλαμβανομένων κυβερνητικών υπηρεσιών, σύμφωνα με δημοσίευμα της γερμανικής Die Welt. Οι τράπεζες έχουν, επίσης, οδηγία να διασφαλίζουν στο κοινό τη δυνατότητα για κατάθεση και ανάληψη μετρητών. Ο διαθέσιμος αριθμός μηχανημάτων ATMs στην Σουηδία έχει μειωθεί δραματικά τα τελευταία χρόνια-φαινόμενο που έχει επεκταθεί σε όλη την Ευρώπη- ενώ η πλειοψηφία των τραπεζών εδώ και καιρό δεν πραγματοποιούσαν συναλλαγές με μετρητά.

Η ψηφιοποίηση έχει γίνει η Αχίλλειος πτέρνα των Σουηδών

Η αλλαγή ρότας έχει, από την μία πλευρά, ως σκοπό την αποφυγή αποκλεισμού από την δημόσια ζωή κοινωνικών ομάδων που δεν έχουν πρόσβαση σε ψηφιακά συστήματα-ειδικά τους ηλικιωμένους, τους ανθρώπους με αναπηρίες και τους άστεγους- εξηγεί η σουηδική κυβέρνηση. Ο πρωταρχικός στόχος, ωστόσο, είναι αλλού: η προετοιμασία για κρίσεις. Από την έναρξη της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, η Σουηδία εργάζεται εντατικά για να ενισχύσει την θωράκιση όλων των τομέων λειτουργίας της κοινωνίας. Κύρια πηγή ανησυχίας συνιστά η ισχυρή εξάρτηση από τα ψηφιακά συστήματα πληρωμών που είναι ιδιαίτερα ευάλωτα σε κυβερνοεπιθέσεις, διακοπές ηλεκτροδότησης ή σαμποτάζ.

Ο Σουηδός πρωθυπουργός Ουλς Κρίστερσον έχει προειδοποιήσει από πέρσι πως η χώρα είναι αντιμέτωπη με υβριδικές επιθέσεις «που δεν γίνονται με πυραύλους και στρατό αλλά με υπολογιστές, χρήματα, παραπληροφόρηση και απειλές σαμποτάζ».

Η ευαλωτότητα των συστημάτων πληρωμών έχει αποδειχθεί σε αρκετές περιπτώσεις έως τώρα. Το 2021, κυβερνοεπίθεση στον πάροχο ψηφιακών υπηρεσιών US IT παρέλυσε εκατοντάδες σούπερ μάρκετ σε ολόκληρη την Σουηδία. Το ίδιο συνέβη και το 2025 όταν επηρεάστηκε το σουηδικό σύστημα ταυτοποίησης BankID στο οποίο βασίζονται οι πληρωμές μέσω Swish. Η ταχεία ψηφιοποίηση που ήταν κάποτε πηγή υπερηφάνειας για τους Σουηδούς, έχει γίνει πλέον η Αχίλλειος πτέρνα της χώρας.

Πάντα στο σπίτι 90 ευρώ για έκτακτη ανάγκη

Εδώ και χρόνια, η Κεντρική Τράπεζα της Σουηδίας συστήνει στους πολίτες να διατηρούν τουλάχιστον 1000 κορώνες (περίπου 90 ευρώ) στο σπίτι σε περίπτωση ανάγκης και να συνεχίσουν τις καθημερινές συναλλαγές τους και με μετρητά για λόγους διατήρησης της λειτουργίας του τραπεζικού συστήματος. Ευρεία ήταν και η συναίνεση εντός του σουηδικού κοινοβουλίου για την σημασία του νέου μέτρου αφού όλα ανεξαιρέτως τα κόμματα ψήφισαν υπέρ της αλλαγής του νόμου.

Οι Σουηδοί, ωστόσο, παραμένουν επιφυλακτικοί. Παρά τις επανειλημμένες συστάσεις από το 2022, η πληρωμή με μετρητά εξακολουθεί να μειώνεται στη χώρα. Μόνο το ¼ των Σουηδών τα έχει ως κύριο μέσο πληρωμών, σύμφωνα με πρόσφατη δημοσκόπηση της YouGov. Η ίδια τάση καταγράφεται σχεδόν παντού και στην υπόλοιπη Ευρώπη, με εντυπωσιακή εξαίρεση τους Γερμανούς.

Η ίδια δημοσκόπηση αποκαλύπτει πως οι πληρωμές με μετρητά είναι ο προτιμώμενος τρόπος συναλλαγών για τα ¾ του πληθυσμού της Γερμανίας. Την ώρα που το 27% των Σουηδών δηλώνει πως δεν πληρώνει ποτέ με μετρητά, μόλις το 2% των Γερμανών απαντά το ίδιο. Πρόσφατη έρευνα της Κεντρικής Τράπεζας της Σουηδίας έδειξε πως μόνο το 5% των ερωτώμενων απάντησε πως έκανε την τελευταία του συναλλαγή με μετρητά σε αντίστιξη με το 40% που είχε μετρηθεί το 2010.

Εάν ο νέος νόμος καταφέρει να διευκολύνει τις συναλλαγές με μετρητά, ίσως επιβραδυνθεί αυτή η τάση της ηγεμονίας των ψηφιακών πληρωμών. Αναλυτές επισημαίνουν πως δύσκολα αναμένεται δραστική αλλαγή στις συνήθειες των Σουηδών που στην συντριπτική πλειοψηφία τους είναι εξαιρετικά εξοικειωμένοι με την τεχνολογία και η καθημερινότητά τους είναι ταυτισμένη με τις αυτόματες πληρωμές.